Αφιέρωμα στο Νίκο Παπατάκη: Η Φωτογραφία (1986)

Φωτογραφία (Άρης Ρέτσος)Ο Νίκος Παπατάκης δέκα χρόνια μετά το Gloria Mundi και σχεδόν είκοσι μετά τους «Βοσκούς» επιστρέφει στην Ελλάδα για να γυρίσει την προτελευταία ταινία του.

Βρισκόμενος στην Ελλάδα με το γιό του, ο σκηνοθέτης συναντά τυχαία το Jack Lang, ο οποίος του προτείνει να κάνει μια ταινία-συμπαραγωγή με τη Γαλλία, εντελώς αναπάντεχα. Ο Παπατάκης δέχεται, και ξεκινάει να γράφει το σενάριο για τη «Φωτογραφία», που άτυπα συμπληρώνει την ιστορία των «Βοσκών».

Με πρωταγωνιστές τους εκπληκτικούς Άρη Ρέτσο και Χρήστο Τσάγκα, παρακολουθούμε την ιστορία δύο ηρώων που δεν έχουν να περιμένουν τίποτα από τη ζωή, κι ακόμη λιγότερα από την κοινωνία. Το γνωστό μοτίβο του Παπατάκη, όπου οι ήρωές του υπόκεινται στην ταπείνωση και τον εξευτελισμό, αυτή τη φορά τοποθετείται στα χρόνια της δικτατορίας. Ο Άρης Ρέτσος υποδύεται τον Ηλία, ο οποίος υπέστη βασανιστήρια όσο βρισκόταν στο στρατό, γιατί ο πατέρας του ήταν κομμουνιστής. Αυτό το «στίγμα» τον κατατρέχει και μετά την απόλυσή του, ως την Καστοριά από όπου κατάγεται. Η μόνη του επιθυμία είναι να πάει στο Παρίσι να δουλέψει, μαζί με ένα μακρινό ξάδερφο της μητέρας του (Χρήστος Τσάγκας). Η μοναδική φορά που θα διακρίνει τη χαρά, είναι στη φωτογραφία μιας τραγουδίστριας, που ειρωνικά τη λένε Ευτυχία, την οποία βρίσκει τυχαία κι έκτοτε κουβαλά μαζί του, με έκδηλη θρησκευτικότητα.

Η συμπεριφορά του είναι παρόμοια με αυτή κάποιου εγκληματία, νιώθει διαρκώς ένοχος για κάτι που όμως δε διέπραξε ποτέ. Αντιθέτως, αποτρέπει ένα έγκλημα από τη συνέχισή του, όταν ανακαλύπτει πως τα εμβάσματα που έστελνε ο Γεράσιμος δεν έφταναν στους γονείς του, οι οποίοι ήταν νεκροί, αλλά στον άνθρωπο που ‘χε την ευθύνη να τους τα παραδίδει. Ο άνθρωπος αυτός, τον οποίο υποδύεται υποδειγματικά ο Χρήστος Βαλαβανίδης, προσωποποιεί το φιλοχουντικό Έλληνα, ο οποίος είναι περήφανος που «εδώ είναι Κεφάλαιο» και «Ευρώπη», αλλά βρίσκει τρόπο να κερδοσκοπήσει εις βάρος άλλου με την πρώτη ευκαιρία, σαν «καλός χριστιανός».

Ο Ηλίας θα φτάσει στο Παρίσι, και θα κερδίσει την εμπιστοσύνη του Γεράσιμου αποκαλύπτοντάς του τι συνέβαινε. Πριν όμως, ο τελευταίος θα δει τυχαία τη φωτογραφία του Ηλία, και θα ερωτευτεί τη γυναίκα που απεικονίζει. Ο Ηλίας στη σύγχυσή του θα πει πως είναι η αδερφή του, ενώ ο Γεράσιμος αποφασίζει πως θα την παντρευτεί πάση θυσία.

Από εκείνη τη στιγμή, ο γνώριμος παραλογισμός στις ταινίες του Παπατάκη, επανέρχεται. Όλη η δράση εξελίσσεται σύμφωνα με τα καπρίτσια της «αδερφής» του Ηλία, και στις προσπάθειές του να μη συνειδητοποιήσει ο Γεράσιμος την αλήθεια. Είναι η προσπάθεια να διαφυλάξει τη ζωή που για πρώτη φορά δεν πάει στραβά, ενώ παράλληλα ο Γεράσιμος επιδιώκει να νιώσει πως δεν είναι μόνος, και να επιστρέψει ξανά στην πατρίδα. Γι’ αυτό και προοδευτικά, ερωτεύεται τη φαντασιακή εικόνα της Ευτυχίας, την άυλη -και ανύπαρκτη- φύση της.

Από την πλευρά της σκηνοθεσίας, «Η Φωτογραφία» είναι πιο διαλογική ταινία του Παπατάκη, χωρίς να χάνει δύναμη οπτικά. Ακόμη, είναι το πιο ευπρόσιτο έργο του, αποδεικνύοντας πως η συμβολική/αλληγορική αφήγηση δεν είναι αναγκαίο να είναι και απαιτητική για το θεατή, όπως ο ίδιος είχε κάνει στο «Gloria Mundi». Με αυτόν τον τρόπο κατορθώνει να προσθέσει άλλο ένα αριστούργημα στη φιλμογραφία του.

Η ταινία διαγωνίστηκε στο Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών στο Φεστιβάλ των Καννών του 1987, ενώ απέσπασε το βραβείο καλύτερης ταινίας στο Φεστιβάλ Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου του Ρίμινι στο ίδιο έτος. Το πέρασμά της όμως από το 27ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης έμελλε να αφήσει ιστορία, καθώς ενώ ήταν σίγουρη η βράβευσή της με το πρώτο βραβείο, η κριτική επιτροπή τελευταία στιγμή το έδωσε σε άλλο φιλμ, και απένειμε στη «Φωτογραφία» το βραβείο σεναρίου, το οποίο ο Παπατάκης αρνήθηκε. Το κοινό μετά την απονομή σήκωσε στα χέρια του το σκηνοθέτη και τον αποθέωσε, αντιδρώντας για την τελική βράβευση.

Την ίδια ειρωνεία που βλέπουμε στις ταινίες του, ο Παπατάκης αντιμετώπιζε μόνιμα στην καθημερινότητά του, και ίσως γι’ αυτό οι ταινίες του, μέσω των συμβολισμών πάντα, να είναι τόσο δυνατές κι αναλλοίωτες. Δε φτάνει όμως μια «φωτογραφία» για να αντέξει κανείς τη ζωή.

«Σημαντικά στοιχεία για την ταινία βρέθηκαν στο βιβλίο του Γιάννη Κονταξόπουλου «Νίκος Παπατάκης», εκδ. Καστανιώτη»

Κείμενο: Γιάννης Καντέα-Παπαδόπουλος

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Αφιέρωμα στο Νίκο Παπατάκη: Η Φωτογραφία (1986)

Δώσε μας feedback

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s