Αφιέρωμα στο Νίκο Παπατάκη: Les équilibristes

Στα 73 του χρόνια ο Νίκος Παπατάκης σκηνοθετεί το κύκνειο άσμα του.

Εμπνευσμένος από την προσωπική ζωή του Jean Genet, κινηματογραφεί τη θεματική που όχι μόνο απασχόλησε το έργο του, αλλά πήγαζε από τη ζωή του: την εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο, και την επίδραση της ταπείνωσης στο άτομο ως αιτία εξέγερσης. Αυτή τη φορά όμως, βάζει την εξουσιαστική σχέση στο πλαίσιο του ερωτικού ενδιαφέροντος, κάτι που δεν έκανε στο παρελθόν. Έτσι, έχουμε τον -κορυφαίο- Michel Piccoli ως αστό διανοούμενο ομοφυλόφιλο, ο οποίος έχει ως αντικείμενο του πόθου του ένα νεαρό Άραβα (Lilah Dadi).

Ο χαρακτήρας του κεντρικού ήρωα που υποδύεται ο Dadi, έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς παρουσιάζει έντονη ομοιότητα με τον ίδιο τον Παπατάκη. Είναι γεννημένος στη Γαλλία, από πατέρα Αλγερινό (που όμως πολέμησε με τους Γάλλους στον πόλεμο της Αλγερίας) και μητέρα Γερμανίδα, ενώ ο σκηνοθέτης είχε πατέρα Έλληνα και μητέρα Αβησσυνή. Οι καταγωγές και τον δύο, έχουν ως αποτέλεσμα την αδυναμία τους να ενταχθούν σε κάποια ομάδα, αφού δε γίνονται αποδεκτοί ούτε από τους γηγενείς, αλλά ούτε κι από τους συμπατριώτες τους. Η ταπείνωση επομένως του Dadi, ξεκινά πρώτα από την προέλευση του και συνεχίζεται στο χώρο εργασίας του: δουλεύει σ’ ένα τσίρκο όπου μαζεύει την κοπριά μετά το νούμερο των ζώων, και ονειρεύεται να γίνει σχοινοβάτης.

Εκεί είναι που θα τον δει ο Piccoli, και θα θελήσει να τον πλησιάσει. Η απουσία του ένα βράδυ από το τσίρκο, θα τον κινητοποιήσει -μέσω της φίλης/εργαλείο του Hélène (Polly Walker)- να τον αναζητήσει. Τότε θα μάθει πως τον συνέλαβε η αστυνομία, χωρίς -προφανώς- λόγο αλλά εξαιτίας της όψης του, και θα αναλάβει να τον αποφυλακίσει.

Με αυτόν τον τρόπο προκύπτει η εξουσιαστική σχέση που αναφέραμε παραπάνω. Ο Dadi χρωστάει την ελευθερία του στον Piccoli, o οποίος έχει προφανές ερωτικό ενδιαφέρον απέναντί του, και άρα βρίσκεται υπό τη βούλησή του. Η πορεία όμως της ιστορίας, δεν είναι το ίδιο προφανής. Με τη νεοαποκτηθείσα ζωή και ελευθερία του, ο Dadi έχει την ευκαιρία να πραγματοποιήσει το όνειρό του. Πάντα όμως, υπό τη στενή καθοδήγηση του «πνευματικού» του προστάτη, ο οποίος διακατέχεται από μια έντονη επεκτατικότητα πάνω του, σε σημείο να τον χειραγωγεί ξεκάθαρα. Ο νέος όμως δεν αντιδρά σε αυτή τη συμπεριφορά, και υπακούει πιστά στις οδηγίες του. Η εξουσία ασκείται χωρίς καμία συνέπεια προς τον κυρίαρχο.

Οι αναζητήσεις ικανών νέων του Piccoli δικαιολογούνται από την τάση του να εναποθέτει σε αυτούς μια νέα μορφή έμπνευσης και δημιουργικότητας. Τους πλάθει και τους σμιλεύει, σα ζωντανά αγάλματα. Ταυτόχρονα, δέχονται μια νέα καταπίεση, με περισσότερη «ελευθερία», χωρίς βέβαια να πραγματώνεται ποτέ ολοκληρωτικά. Όταν όμως το «δημιούργημα» αποτύχει στο σκοπό του, αφήνεται στην τύχη του σχεδόν, κι ο εξουσιαστής αναζητεί το επόμενο.

Ο Dadi εγκλωβίζεται στην άσβεστη επιθυμία του να βρίσκεται δίπλα στον Piccoli, παρόλο που δεν τον ποθεί σαρκικά, γεγονός που τον παρασέρνει στο εκρηκτικό τέλος του. Μια πανέμορφη ενότητα, που συνοψίζει όλα τα χαρακτηριστικά του έργου του Παπατάκη, και δίνει το κλείσιμο στην ταινία με έναν ακόμη εξαιρετικά καλογραμμένο μονόλογο του ήρωα που απολογείται-επεξηγεί τις πράξεις του, όπως και στη «Φωτογραφία».

«Οι Ισορροπιστές» (όπως είναι ο ελληνικός τίτλος) είναι η πιο έντονα χρωματικά ταινία του Παπατάκη, δίνοντας την αίσθηση πως από τις «Αβύσσους» μέχρι την τελευταία αυτή ταινία, άνοιγε σταδιακά περισσότερο το διάφραγμα της κάμερας προσθέτοντας φως κι χρώμα στα κάδρα του. Παράλληλα, εδώ έχει καταφέρει το ιδανικό συνδυασμό ποίησης και συμβολισμού, ενώ δεν επιτίθεται κατά μέτωπο στο θεατή με κάθε πλάνο. Αυτό δεν είναι ένδειξη αποδυνάμωσης -αν και ήταν 73 ετών τότε- αλλά ένδειξη κατανόησης του υλικού και στοχευμένου σκοπού. Ο Παπατάκης στους «Ισορροπιστές» δεν κρίνει, αλλά μεταφέρει στο θεατή αυτήν την ευθύνη.

Η φιλμογραφία ενός από τους καλύτερους σκηνοθέτες και του ελληνικού σινεμά, που ξεκίνησε με μια κραυγή, κλείνει με μια έκρηξη.

Σημαντικά στοιχεία για την ταινία βρέθηκαν στο βιβλίο του Γιάννη Κονταξόπουλου «Νίκος Παπατάκης», εκδ. Καστανιώτη

Κείμενο: Γιάννης Καντέα-Παπαδόπουλος

Δώσε μας feedback

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s