Εικόνα και χρόνος : Andrei Tarkovsky – 1η & 2η μέρα

Η Ταινιοθήκη της Ελλάδος μας φέρνει κοντά στον κόσμο ενός από τους πιο σπουδαίους δημιουργούς του κινηματογράφου: τον Andrei Tarkovsky. Το αφιέρωμα το οποίο διαρκεί περίπου μια βδομάδα (από τις 12 μέχρι τις 18 του μήνα), περιλαμβάνει όλες τις μεγάλου μήκους ταινίες του, και μερικά ντοκιμαντέρ.

Ημέρα 1η

vlcsnap-2015-02-14-01h03m30s159

Την Πέμπτη ξεκίνησε το φεστιβάλ, εγκαινιάζοντας παράλληλα και την έκθεση «Εικόνα και Χρόνος: Εικόνες της Κρίσης» στον χώρου του μουσείου. Η ταινία έναρξης ήταν ένα ντοκιμαντέρ που μας εισήγαγε με κάποιο τρόπο σε ένα κομμάτι της ζωής του σκηνοθέτη. Ο «Χρόνος του Ταξιδιού» είναι σκηνοθετημένο και γραμμένο από τον ίδιο τον Andrei Tarkovsky και τον συνεργάτη του Τonino Guerra. Είναι ένας «διάλογος» μεταξύ των δύο, στην Ιταλική περίοδο του Tarkovsky και τον σχεδιασμό της πρώτης του ταινίας εκτός Ρωσίας, τη «Νοσταλγία».


Ημέρα 2η

Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο: Η Εξορία και ο Θάνατος του Andrei Tarkovsky

AT_001

Η δεύτερη μέρα του φεστιβάλ ξεκίνησε από «νωρίς» με ένα ντοκιμαντέρ του E.Demant. Εστιασμένο αποκλειστικά σε δύο από τις κορυφαίες του ταινίες (αν είναι δυνατό βέβαια να ξεχωρίσεις κάποια/ες από αυτή την σπουδαία φιλμογραφία του) τη «Νοσταλγία» και τη «Θυσία». Καλύπτοντας την περίοδο μεταξύ 1982 με την «εξορία» του στην Ιταλία και τα γυρίσματα της «Νοσταλγίας» μέχρι το 1986 στην ολοκλήρωση της «Θυσίας» και τον ξαφνικό θάνατο του.


Νοσταλγία / Nostalghia (1983)

large

Είναι πολύ δύσκολο να προσεγγίσεις ένα τέτοιο σινεμά. Όταν η δημιουργία θέτει τον πήχη τόσο ψηλά τα λόγια είναι φτωχά και άτοπα. Η τέχνη είναι βίωμα, και μόνο έτσι μπορεί να έχει ολοκληρωμένη υπόσταση. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και στην «Νοσταλγία». Όπως ακριβώς δεν μπορείς να δώσεις μια μόνο εξήγηση σε ένα ποίημα, ή να δεις έναν πίνακα υπό μια μόνο οπτική, έτσι ακριβώς δεν μπορείς να «αγγίξεις» ένα τέτοιο έργο.

Η ταινία είναι ένας συνεχής, ατέρμονος διάλογος του υποκειμένου με τον εαυτό του. Εν προκειμένω ο Αντρέι, ένας ρώσος συγγραφέας, βρίσκεται μακριά από το σπίτι και την οικογένεια του για να αναζητήσει μερικά βιογραφικά στοιχεία ενός συνθέτη του 18ου αιώνα τον οποίο μελετά. Θα βρεθεί για αυτό τον λόγο στην Ιταλία, μαζί με την Ευγενία η οποία είναι η μεταφράστρια του. Σε αυτή του τη διαμονή, θα εξερευνήσει τοπία, θα παρατηρήσει τους ανθρώπους και τελικά θα γνωρίσει τον Ντομένικο, έναν ηλικιωμένο και θρησκευόμενο «τρελό».

Ο Αντρέι είναι μια κατακερματισμένη ταυτότητα αναμνήσεων. Ο ίδιος σχεδόν παραδομένος, θα αφεθεί σε έναν κόσμο ονείρων και πραγματικότητας. Ο Ντομένικο που θα συναντήσει σε αυτό του το ταξίδι θα γίνει μια άλλη διάσταση του εαυτού του, ο εαυτός του μέσα από τον καθρέφτη. Το ταξίδι συμβολίζει ταυτόχρονα τόσο την τοπική απόσταση από την πατρίδα αλλά ταυτόχρονα θα γίνει και ένα ταξίδι εαυτού. Οι χαρακτήρες διακατέχονται από μια θρησκευτική συνείδηση, μια σχέση ιδιοποίησης με τον θεό όπου στο τέλος ο κεντρικός χαρακτήρας, «θυσιάζεται» σαν να ήταν θεός. Διακηρύσσοντας μάλιστα μερικά τελευταία λόγια σε έναν κόσμο ακούνητο, αμίλητο, αγέλαστο που κοιτάζει από μια τεράστια ψυχική απόσταση αυτόν τον άνθρωπο σε μια ύστερη κατάσταση απελπισίας και ταυτόχρονα λύτρωσης.

Η φύση δεν μπορεί να τεθεί ξεχωριστά από τον χαρακτήρα. Ο σκύλος, τα πουλιά, το άλογο στην ανάμνηση της πατρίδας. Η φύση γίνεται τόπος, η πατρίδα. Το δέντρο κοντά στο σπίτι, ο λόφος, το ρυάκι. Το νερό ειδικά φαίνεται να έχει ιδιαίτερη θέση, καθώς βρίσκεται παντού. Στον χαρακτήρα δημιουργείται ένας αυτοσκοπός ο οποίος θα πραγματοποιηθεί διάμεσο του νερού. Όπως πολύ εύστοχα παρατήρησε και ο σκηνοθέτης Φώτος Λαμπρινός προλογίζοντας την ταινία, το υγρό στοιχείο είναι άμεσα συνδεδεμένο με τον χαρακτήρα. Παραλληλίζοντας την με ένα ποίημα του Πούσκιν με τίτλο «Στη Θάλασσα», τόσο ο χαρακτήρας του ποιήματος όσο και της ταινίας είναι στενά συνδεδεμένοι με το νερό. Ο ένας γιατί αποχαιρετά τη θάλασσα για πάντα και ο άλλος γιατί μέσω του νερού θα καταφέρει να θέσει τον εαυτό του υπό μια δοκιμασία. Θα έλεγε κανείς μια μεταφυσικού τύπου δοκιμασία, στην οποία όμως το κερί συμβολίζει κάτι πολύ παραπάνω.

Η νοσταλγία θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι είναι ο πόνος, ο ενδόμυχος πόνος για την χαμένη πνευματικότητα, η νοσταλγίας μιας ανθρώπινης υπόστασης. Το κερί θα μπορούσε έτσι να συμβολίζει τη φλόγα της ελπίδας που πηγάζει από την νοσταλγία του ανθρώπινου πνεύματος. Όλο αυτό υπό τη μουσική «συνοδεία» του Requiem του Βέρντι.

Η ταινία είναι μια οπτικοακουστική φιλοσοφία. Όλα συνδυάζονται αρμονικά και δένουν το νόημα. Κύριο πρωταγωνιστικό ρόλο έχει το φως. Χρησιμοποιείται με αντίστοιχο τρόπο όπως και το νερό, δεν μπορεί να νοηθεί ανεξάρτητα ή μόνο ως αισθητική επιλογή.

Ίσως τα λόγια είναι λίγα ή πάρα πολλά. Η ταινία σηκώνει συζητήσεις, και αναλύσεις επί αναλύσεων. Δεν σταματά πουθενά, και τίποτα δεν την βγάζει από την κορυφαία θέση που δίκαια κατέχει στο σινεμά. Θεωρώ ότι στην ταινία αυτή, περισσότερο από κάθε άλλη του, ο ίδιος ο Tarkovsky κάνει διάλογο με τον εαυτό του, αφήνεται περισσότερο ο ίδιος στην ταινία. Eίναι η δική του νοσταλγία της Ρωσίας, καθότι βρίσκεται και διαβιεί πλέον στην Ιταλία, έχοντας «αποτύχει» στην πατρίδα του. Άλλωστε το έχει δηλώσει και ο ίδιος : «Ήθελα να κάνω μια ταινία για τη ρωσική νοσταλγία, για αυτή την ψυχική κατάσταση που αποτελεί ιδιομορφία του ένθους μας και επηρεάζει κάθε Ρώσο που βρίσκεται μακριά από την πατρική του γη. Ολόκληρη η ιστορία της ρωσικής μετανάστευσης επιβεβαιώνει την άποψη των δυτικών ότι «οι Ρώσοι είναι κακοί μετανάστες»: είναι πασίγνωστη η τραγική ανικανότητά τους να αφομοιωθούν, οι αδέξιες προσπάθειες τους να υιοθετήσουν ένα νέο ύφος ζωής. Πού να φανταστώ όταν γύριζα τη Νοσταλγία ότι η αποπνικτική αίσθηση νοσταλγίας που κατακλύζει το χώρο αυτής της ταινίας θα γινόταν κλήρος μου για όλη την υπόλοιπη ζωή μου, ότι από τώρα ώσπου να τελειώσουν οι μέρες μου θα κουβαλώ μέσα μου αυτή την οδυνηρή αρρώστια».

Κείμενο: Κωνσταντίνα Κερκελέ

Ραντεβού στις επόμενες προβολές, το Toutέστιν θα είναι εκεί.

*αύριο:

-«Σκηνοθεσία Αντρέι Ταρκόφσκι» 17:00

-«Ο Καθρέφτης» 19:00

-«Σολάρις» 21:00

Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα εδώ.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Εικόνα και χρόνος : Andrei Tarkovsky – 1η & 2η μέρα

Δώσε μας feedback

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s