Τι είναι τελικά αυτό το τρομερό Ισλαμ; [Μέρος Πρώτο]

H σχέση Ισλάμ και Δύσης ήταν, από την αρχή της επέκτασης του πρώτου, αρκετά κακή για διάφορους λόγους, ίσως κυρίως γιατί η άνθιση του Ισλάμ και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον Μεσαίωνα βρήκε τη φεουδαρχική Δύση στη δύση της. Με την δημιουργία των εθνικών κρατών και την μετάβαση αρχικά στη βιομηχανική εποχή και αργότερα την νεωτερικότητα, το Ισλάμ αναδιπλώθηκε, διασπάστηκε και θα μπορούσε κάποιος να πει πως διχάστηκε ανάμεσα στο Ισλάμ που προσπαθεί να εναρμονιστεί με το πολιτικό του περιβάλλον (όπως συνέβαινε πάντα) και στο Ισλάμ του Ισλαμισμού, το αναχρονιστικό, που αναπολεί τη φωτιά και το μαχαίρι του Προφήτη. Σήμερα η Δύση όπως τότε, στο Μεσαίωνα, που ο Προφήτης ήταν στο κατώτερο επίπεδο της Κόλασης του Δάντη, φαίνεται να ξέρει ελάχιστα για οτιδήποτε πέρα από τον εαυτό της και κυρίως ελάχιστα για τον διαφορετικό και ταυτόχρονα τόσο ίδιο γείτονα της, ίσως γιατί μετά τη πτώση του ανατολικού μπλοκ δεν έχει κάποιον αποδιοπομπαίο τράγο να του φορτώσει τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου. Σε αυτό το κείμενο (αλλά και στα επόμενα) θα γίνει μια προσπάθεια να προσεγγιστεί το Ισλάμ σαν κυρίως πολιτικό εργαλείο, αλλά και να ξεκαθαριστεί το πόσο ρευστό είναι σαν δόγμα καθώς όχι μόνο δεν είναι ενιαίο και αυταρχικά εγωκεντρικό, αλλά αντίθετα είναι αχανές ευπροσάρμοστο και πολύπλευρο (ίσως και για αυτό να θεωρείται επικίνδυνο).

Θα ήταν αδύνατο να απαντηθεί οτιδήποτε χωρίς να γίνει μια τρομερά σύντομη αναδρομή στη δημιουργία του Ισλάμ. Κατά τον 7ο αι. στην Αραβία κατοικούσαν οι Βεδουίνοι, νομάδες κτηνοτρόφοι, παγανιστές, χωρισμένοι σε φυλές, που η κάθε μία είχε αρχηγό τον σεΐχη. Ο σείχης κάθε φυλής ήταν πρόεδρος ενός συμβουλίου αρχηγών του κάθε κλαν (ομάδες που ενώνονται με δεσμούς συγγένειας), που όμως δεν είχε κάποιο ιδιαίτερο δικαίωμα επιβολής. Ο βασικός θεσμός της πολιτικής δομής των Βεδουίνων ήταν οι σχέσεις ανταγωνιστικότητας και η βεντέτα, που οδηγούσε σε συνεχείς εχθροπραξίες και νόμους εκδίκησης. Με άλλα λόγια ήταν αρκετά άναρχες ομάδες σε σχέση με τους γείτονες τους, τους ζωροαστριστές Πέρσες, την Ιουδαϊκή Παλαιστίνη και το χριστιανικό Βυζάντιο. Η Μέκκα ήταν ο κόμβος των Καραβανιών και κέντρο των παγανιστικών τελετών και σήμαινε «καταφύγιο». Ήταν ο μόνος χώρος στον οποίο συνυπήρχαν ειρηνικά και ανασυγκροτούνταν.

1

Ο Μωάμεθ γεννήθηκε στη Μέκκα κοντά στον 7ο αι. και είχε ξεχωρίσει για το υψηλό αίσθημα δικαιοσύνης που τον χαρακτήριζε. Οραματίστηκε έναν ενωμένο αραβικό κόσμο και καθώς ήταν έμπορος, είχε έρθει σε επαφή τόσο με τις μονοθεϊστικές θρησκείες όσο και με την ελληνορωμαϊκή παράδοση. Έτσι παρουσίασε τον αραβικό θεό τον Αλλάχ του οποίου και έγινε προφήτης. Ο Αλλάχ προϋπήρχε όλων και το Κοράνι το ιερό του βιβλίο υπήρχε στο παράδεισο. Οι εβραϊκές και χριστιανικές παραδώσεις ήταν εν μέρει λόγος του. Από την άλλη η πόλη Γιαθρίμπ, (500 χιλιόμετρα) βόρεια της Μέκκας, ήταν μια εύφορη έκταση στην οποία κατοικούσαν εξιουδαισμένα αραβικά φύλα καθώς και μη εβραϊκές φυλές παγανιστών. Ο εβραϊκός νόμος ρύθμιζε τη ζωή των εβραϊκών φυλών, κάτι που δεν συνέβαινε για τα αραβικά παγανιστικά φύλα. Έτσι έχοντας ακούσει για τον Μωάμεθ τον κάλεσαν σαν διαιτητή σε μία διαμάχη τους. Στο πρόσωπο του πιθανότατα είδαν ένα τρόπο να εισέλθουν στο πολιτικό πλαίσιο των Εβραίων συμπολιτών τους, μέσα από ένα δικό τους προσωπικό μονοθεϊσμό που θα έλυνε τις διαφορές τους. Ο Μωάμεθ είδε στους πολίτες της Γιαθρίμπ μια κοινότητα που θα μπορούσε να γίνει καθαρά ισλαμική, καθώς στη Μέκκα δεν είχαν γίνει αποδεκτά τα κηρύγματα του. Η Γιαθρίμπ δέχθηκε τον Μωάμεθ, ονομάστηκε Μεδίνα και εκστράτευσε εναντίον της Μέκκας. Σε λίγο ο πολυμήχανος αραβικός κόσμος ενώθηκε όπως το είχε οραματιστεί ο προφήτης και δόξασε τον Αλλάχ.

2.

Βλέπουμε λοιπόν ότι το Ισλάμ ήταν γέννημα μιας ανάγκης για τάξη ενός μεγάλου αριθμού φυλών που αλληλοσκοτώνονταν και ήταν περιτριγυρισμένοι από μονοθεϊστές που ευημερούσαν. Στη πορεία εξελίχθηκε σε μέσο επέκτασης και εδραίωσης της εξουσίας μια τεράστιας αυτοκρατορίας, της Οθωμανικής και κατονόμασε οποιονδήποτε διαφορετικό, άπιστο που είτε θα πλήρωνε φόρο υποτελείας είτε θα εξισλαμίζονταν, αν δεν ήθελε να οδηγηθεί στο θάνατο, δημιουργώντας μια πανίσχυρη πολιτική οντότητα. Έτσι το Ισλάμ ιστορικά ξεπέρασε το πλαίσιο της πνευματικότητας και συνδέθηκε με τη πολιτική. Ουσιαστικά δημιουργήθηκε για να βάλει σε τάξη τόσο τη σχέση και τη θέση του πιστού σε ένα σύνολο ίσων, όσο και τη σχέση του με τους διαφορετικούς, δηλαδή τους άπιστους. Το ίδιο το εθιμοτυπικό του Ισλαμ το οποίο θέλει τους Πιστούς να προσεύχονται την ίδια ώρα όλοι μαζί, ο ένας κοντά στον άλλο, τους υπενθυμίζει καθημερινά τη θέση τους και την σχέση τους και ισχυροποιεί τους δεσμούς τους με μοναδικό τρόπο, ασκώντας τους καλώς η κακώς έλεγχο και περιορισμό. Παρόλα αυτά είναι αρκετά αυθαίρετο αν όχι επικίνδυνο να θεωρήσουμε το σύνολο του δόγματος ως κάτι ενιαίο και συγκεκριμενοποιημένο καθώς ακόμα και η ισλαμική ορθοδοξία είναι κάτι ρευστό που προσαρμόζεται στις εκάστοτε πολιτισμικές τάσεις ανά τους αιώνες.

Για παράδειγμα μια γνωστή πηγή διαφοροποίησης μέσα στους κύκλους της μουσουλμανικής πίστης είναι η τζιχάντ, ο Ιερός Πόλεμος. Οι στήλες του Ισλάμ είναι πέντε (Πίστη, Προσευχή, Ελεημοσύνη, Αποχή κατά το Ραμαζάνι και το Προσκύνημα στη Μέκκα). Πολλοί θεωρούν ότι η τζιχάντ είναι άλλη μια στήλη, ενώ διαφοροποιήσεις υπάρχουν και στην ερμηνεία του όρου. Για μεγάλη μερίδα πιστών η λέξη τζιχάντ συνδέεται ετυμολογικά με την αραβική λέξη που περιγράφει το καθήκον και κατ’ επέκταση ερμηνεύουν την έννοια ως το καθήκον του πιστού να ζει σύμφωνα με τις επιταγές του Κορανίου. Άλλο παράδειγμα είναι η θέση του ισλαμικού μυστικισμού, όπως το τάγμα των Σούφι, στον κεντρικό άξονα της πίστης αλλά και η διαφοροποίηση Σουνιτών και Σιιτών καθώς και η θέση των ulama, των ερμηνευτών της Πίστης.

(συνεχίζεται)

Επιμέλεια: Γιούλη Ρέτζικα

Δώσε μας feedback

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s